Cách chọn giày thể thao phù hợp cho từng bộ môn để bảo vệ khớp gối và cổ chân

Khi tham gia các hoạt động thể chất, lực tác động lên bàn chân có thể gấp từ 3 đến 5 lần trọng lượng cơ thể tùy thuộc vào cường độ chạy nhảy. Do đó, việc lựa chọn đúng loại giày chuyên dụng theo đặc thù vận động là yếu tố cốt lõi giúp phân tán lực chấn động và bảo vệ hệ thống cơ xương khớp khỏi các tổn thương mạn tính.

Theo các chuyên gia từ Hiệp hội Y học Podiatry Hoa Kỳ (APMA) và Viện Hàn lâm Phẫu thuật Chỉnh hình Hoa Kỳ (AAOS), mỗi bộ môn thể thao đòi hỏi một thiết kế đế, độ đệm và cấu trúc thân giày hoàn toàn khác biệt.

Điểm cần nhớ

• Giày chạy bộ chuyên dụng tập trung vào độ đệm gót và hỗ trợ vòm bàn chân để hấp thụ lực chấn động theo chiều dọc.
• Giày tập gym, tennis hay bóng rổ đòi hỏi đế phẳng và thân giày vững chãi để kiểm soát các chuyển động đổi hướng ngang.
• Việc dùng sai loại giày cho các môn có lực cắt ngang làm tăng nguy cơ lật cổ chân và tổn thương dây chằng.
• Thời điểm thử giày lý tưởng là vào cuối ngày khi bàn chân đã giãn nở tối đa, đảm bảo khoảng trống một ngón tay cái ở mũi.
• Giày chạy bộ cần được thay mới sau mỗi 500 đến 800 km sử dụng khi lớp đệm hấp thụ lực đã bị xẹp lún.

Tiêu chuẩn kỹ thuật của giày chạy bộ

Chạy bộ là bộ môn có tính chất lặp đi lặp lại theo chiều dọc, trong đó lực dồn chủ yếu xuống gót chân và bàn chân trước qua mỗi bước sải. Các dòng giày chạy bộ chính thống được thiết kế với lớp đệm dày ở phần gót nhằm triệt tiêu lực phản hồi từ mặt đất, giảm bớt áp lực truyền ngược lên khớp gối và vùng thắt lưng.

Bên cạnh đó, kết cấu hỗ trợ vòm bàn chân trong giày chạy giúp ngăn ngừa hiện tượng quá tải cho cân gan chân và giảm nguy cơ mắc chứng đau ống quyển. Người tập cần lưu ý thay giày sau khoảng 500 đến 800 km di chuyển, bởi lúc này các vật liệu đàn hồi bên trong đế giữa đã mất đi tính năng hấp thụ xung lực ban đầu, dù bề ngoài đôi giày trông vẫn còn nguyên vẹn.

Đặc thù cấu trúc của giày tập thể lực đa năng và giày sân đấu

Ngược lại với chuyển động thẳng của môn chạy, các bộ môn như tập thể lực tổng hợp (gym), bóng rổ hay tennis lại đòi hỏi sự linh hoạt trong các chuyển động theo chiều ngang và đường chéo (lateral movements). Do đó, giày tập gym hoặc giày chuyên dụng cho các môn sân đấu (court shoes) thường sở hữu phần đế mỏng hơn, phẳng hơn và có độ bám cao hơn nhằm tạo sự ổn định tối đa cho bàn chân khi người tập thực hiện các động tác dừng đột ngột hoặc đổi hướng.

Phần thân và cổ của các dòng giày này cũng được gia cố bằng các lớp vật liệu vững chắc hơn để ôm sát cổ chân, giúp hạn chế tối đa tình trạng lật sơ-mi hay bong gân. Việc hiểu rõ cấu trúc này giúp người tập phân biệt rõ ràng giữa mục đích sử dụng của giày chạy và giày tập.

Hệ lụy khi sử dụng sai loại giày thể thao

Một trong những sai lầm phổ biến của người tập luyện là sử dụng một đôi giày chạy bộ mềm mại để tham gia các bộ môn đòi hỏi lực cắt ngang mạnh như đá bóng mini, tennis hay tập thể lực nặng. Do giày chạy bộ có phần đế cao và lớp đệm quá mềm, cấu trúc này vô tình tạo ra sự chênh lệch độ cao và thiếu đi điểm tựa cạnh bên, khiến cổ chân dễ bị bẻ gập khi chịu lực tác động ngang.

Sự thiếu hụt hỗ trợ này làm tăng đột biến nguy cơ tổn thương dây chằng chéo trước hoặc gây giãn dây chằng cổ chân. Các chuyên gia y tế thể thao luôn khuyến cáo người tập cần đầu tư đúng loại giày cho từng mục đích cụ thể để bảo vệ cấu trúc khớp lâu dài.

Kinh nghiệm thực tế khi lựa chọn và thử giày

Để đảm bảo đôi giày phát huy hết công năng bảo vệ, người mua nên áp dụng một số nguyên tắc cơ bản trong quá trình lựa chọn. Thời điểm đi mua giày tốt nhất là vào cuối buổi chiều hoặc buổi tối, thời điểm bàn chân đã nở ra kích thước lớn nhất sau một ngày vận động. Khi xỏ chân vào giày, cần đảm bảo có một khoảng trống khoảng một ngón tay cái giữa ngón chân dài nhất và phần mũi giày để ngón chân không bị cọ xát khi di chuyển.

Ngoài ra, khi thử giày, người tập nên mang theo đúng loại tất (vớ) thể thao mà mình sẽ dùng thường xuyên trong các buổi tập để cảm nhận chính xác độ ôm khít của form giày đối với bàn chân.